Over balans in geven en nemen in het onderwijs
Over mijn eigen grenzen gaan is een van mijn valkuilen. Ja, ook ik heb er meerdere!
Ik stap makkelijk in zo’n kuil en hou het daar lang vol. ‘Gewoon’ op wilskracht, zoals we dat in mijn familie, al generaties lang doen. Naast de bezorgde blikken in mijn gezin, is mijn lijf ook een goede graadmeter hoe het met mij gaat. Algehele malaise, stijve spieren en vermoeidheid zijn bij mij duidelijke signalen.
Een vakantie is dan heerlijk om bij te komen, op te laden, te reflecteren en een plan te maken. “Ik ga het helemaal anders doen.” Meestal hou ik dat een aantal weken vol om mezelf vervolgens te betrappen op het schrijven van een (te) lange to-dolijst.
Het patroon herhaalt zich telkens weer, tenzij ik stilsta bij wat eronder ligt: het verlangen om te geven, soms meer dan ik eigenlijk heb.
Herken je dat gevoel dat je ongemerkt steeds méér gaat geven? Wat gebeurt er dan in jou en in de relatie?
Op de weegschaal
In systemisch werk spreken we over de balans in nemen en geven; een van de drie basisprincipes. Het gaat hierbij over de uitwisseling die plaatsvindt in elke relatie. Door iets te geven, laten we onze betrokkenheid zien en hopen we verbinding te creëren of in stand te houden. Als de ander het aanbod aanneemt, ontstaat er wederkerigheid.
In gezonde relaties is die uitwisseling meestal in beweging, als een soort dans. Soms geef je iets meer, soms ontvang je meer. Het is niet de bedoeling dat het altijd precies gelijk is. Juist het verlangen om iets terug te doen en dat de ander dat ook wil, maakt dat relaties kunnen groeien. Dat geldt in de liefde, voor vriendschappen en ook in de relaties die je in je werk hebt met collega’s en ouders.
Soms ligt het herstel van de balans niet in minder geven, maar in méér ontvangen. Niet omdat iemand letterlijk het werk of je klas overneemt, maar omdat er ruimte is voor een praatje, een blik van herkenning, een grap op het juiste moment.
Hoe vaak neem jij de tijd om even delen hoe het écht met je gaat? Ook dat is zelfzorg: weten dat je niet alles alleen hoeft te dragen.
Geven zonder iets terug te verwachten
In het onderwijs geven we vaak veel: tijd, aandacht, kennis, zorg, geduld. Meestal doen we dat met liefde. Kinderen ontvangen dit en zij zijn ons, de volwassenen, niets verschuldigd. Sterker nog: zij dragen geen verantwoordelijkheid voor de relatie. Hun plek is die van ontvanger.
Dat kan soms wringen. Zeker als je merkt dat je aan het eind van je energie zit en merkt dat je begint te mopperen over inzet en wat jij wel niet allemaal voor de groep doet.
Zodra een leraar, bewust of onbewust, dankbaarheid gaat verwachten, raakt de ordening verstoord. Het kind kan het gevoel krijgen dat het moet zorgen voor de volwassene. In de praktijk zien we dan gedrag dat we dan vaak als ‘brutaal’ bestempelen.
Natuurlijk vragen we ook iets van kinderen. Ze krijgen taken, verantwoordelijkheden, opdrachten die zij uitvoeren in de klas, op het plein of thuis.
Het doel daarvan is niet om als kind “iets terug te geven”, maar om te leren, te oefenen, te groeien. Kinderen kunnen nooit echt “teruggeven” wat zij van ons ontvangen. Wat zij wel kunnen, is het geleerde gebruiken en het op hun beurt weer doorgeven aan een volgende generatie.
Het blijft aan ons, als volwassenen, om die balans te blijven dragen, met zorg voor onszelf en voor het kind.
Bij het schrijven van deze blog heb ik gebruik gemaakt van:
-Ik ben een kind, dus ik voel waar mijn ouders zijn – Bibi Schreuder
-De fontein – Els van Steijn
Reflectie
Hoe blijf jij in balans?
Stap 1: Kies één dag
Vandaag of morgen, let bewust op drie momenten waarop jij iets extra’s geeft aan leerlingen of collega’s (tijd, aandacht, hulp, materiaal).
Stap 2: Noteer kort
Schrijf bij elk moment:
Wat gaf ik?
Hoe voelde ik me direct erna?
Verwachtte ik iets terug (dankbaarheid, inzet, gedrag)?
Stap 3: Check je energie
Aan het einde van de dag:
Welke momenten gaven je energie?
Welke kostten energie?
Stap 4: Vertaal naar actie
Kies één kleine aanpassing voor de volgende dag, bijvoorbeeld:
Hulp verdelen over meerdere leerlingen in plaats van alles aan één.
Een compliment van een collega bewust ontvangen.
Een taak even uitstellen om je energie te behouden.
Door bewust stil te staan bij wat je geeft, zie je waar je energie blijft stromen of weglekt. Je herkent misschien momenten waarop je meer verwachtte dan je dacht. Alleen dat kan al genoeg zijn om morgen iets kleins anders te doen. Voor jezelf.